Zuid-Limburg
Terugblik op de ledenavond van 26 october 2026, de voordracht van Harry van Duijnhoven
Voor deze ledenavond in Spaubeek was Harry van Duiinhoven uitgenodigd. Hij is landschapsarchitect met een bijzondere belangstelling voor de geschiedenis van het landschap.
Een gezellig groot aantal leden was deze avond gekomen en hoorde een boeiend verhaal over wat er eigenlijk wordt verstaan onder ‘landschap’, hoe specifiek in Zuid Limburg dat landschap geologisch is ontstaan, wat daardoor de speciale kenmerken van dat landschap zijn en ten slotte hoe deze spreker als landschapsarchitect de toekomst van dat landschap voor zich ziet.
In de definitie van ‘landschap’ zoals Van Duijnhoven die gebruikt, is een allesbepalende rol van de mens weggelegd. Daarnaast waren voor de vorming van het landschap zoals het er nu uit ziet, de periodes waarin steenkool, mergel en de plateaus-en-dalen van groot belang. Dat zorgde er immers voor dat er steenkool aanwezig was op een diepte waarop die gewonnen kon worden, mergel beschikbaar was voor het bekalken van de grond, als bouwsteen en later voor de cementwinning. De plateaus waren vruchtbaar door de afzetting van vruchtbaar leemzand.
De steenkoolwinning heeft veel welvaart gebracht maar ook voor problemen gezorgd in het landschap. Beken en rivieren werden gebruikt voor het afvoeren van kolenstof en waren zwaar vervuild. Ze werden rechtgetrokken om het vuile, stinkende water zo snel mogelijk af te voeren. Dat proberen we nu weer in de oude staat te herstellen.
Daarnaast zijn er veel wegen en spoorwegen aangelegd om de kolen te kunnen transporteren…
De akkerbouw was kleinschalig en door heggen die het vee in de weide moesten houden werd de kostbare grond vastgehouden op hellingen. Zo ontstond het typische landschap met graften waarop struiken stonden, heggen, doorsneden door grubben en holle wegen.
De holle wegen zijn nu vaak te smal voor de grote landbouwvoertuigen, veel heggen zijn verdwenen.
De typische vakwerkhuizen zijn minder oud dan gedacht: vanaf 1800 is dat de wijze van bouwen van huizen. Maar de vorm van het dorp, waarbij er rond een centrale hoeve, abdij of kerk enkele pachthoeves waren, waar rondom ook de gemeenschappelijke gronden lagen, stamt al uit de Middeleeuwen.
Aan de hand van enkele voorbeelden illustreerde Van Duijnhoven dat de namen van veel dorpen historisch ontstaan zijn, bijvoorbeeld het Romeinse ‘villa’ is terug te vinden in Wijlre, Nijswiller en Wahlwiller.
Wat betreft de toekomst ziet de landschapsarchitect een kleinschalig landschap voor zich, waarin sommige gewassen zoals fruitbomen misschien helemaal verdwenen zijn, maar wijnbouw wel een mooie toekomst heeft.
Het was een boeiende lezing van een bevlogen spreker, die nog veel meer kan vertellen over dit onderwerp en zich duidelijk moest inhouden om niet de hele nacht te blijven praten..
Adrienne
